فرهنگ قلیانکشی در ایران
قلیان در فرهنگ ایرانی تنها یک وسیله برای کشیدن دود و تنباکو نیست بلکه نمادی از دورهمی، گفتگو و صمیمیت به شمار میرود، تاریخچه قلیان در ایران به چند قرن قبل بازمیگردد، زمانی که این وسیله از هند و کشورهای عربی وارد شد و به سرعت جایگاه خاصی در خانهها و محافل ایرانی پیدا کرد، در گذشته قلیان بخش جدانشدنی مهمانیهای سنتی بود و تقریباً در هر خانهای یافت میشد، میزبان برای احترام به مهمان قلیان آماده میکرد و این عمل نشانهای از مهماننوازی محسوب میشد، در قهوهخانهها نیز قلیان نقش مهمی داشت، جایی که مردان در کنار نوشیدن چای و شنیدن نقالیها قلیان میکشیدند و ساعتها به گفتگو میپرداختند، قلیان در آن زمان بیش از هر چیز وسیلهای اجتماعی بود که افراد را دور هم جمع میکرد، با گذر زمان قلیان از فضای سنتی خانهها و قهوهخانهها وارد فضاهای عمومیتری شد، در دهههای اخیر قلیانکشی در کافهها و رستورانها به فرهنگی مدرن تبدیل شده است، نسل جوان امروز قلیان را نه تنها به عنوان وسیلهای برای دود بلکه به عنوان بهانهای برای دورهمی، معاشرت و گذراندن وقت در کنار دوستان میبیند، قلیان در این نسل با موسیقی، طراحی داخلی مدرن و تنوع بالای طعمها همراه شده و تجربهای متفاوت ایجاد کرده است، در گذشته تنباکوی قلیان محدود به چند طعم ساده مثل تنباکوی ساده یا دوسیب بود اما امروزه دهها طعم متنوع میوهای و ترکیبی وجود دارد که هر فرد بسته به سلیقه خود میتواند انتخاب کند، این تنوع طعمی باعث شده فرهنگ قلیانکشی گستردهتر و جذابتر شود، قلیان در ایران در مراسم و جشنها نیز جایگاه خاصی دارد، در بسیاری از مهمانیهای خانوادگی قلیان بخشی از پذیرایی محسوب میشود، حتی در برخی روستاها و مناطق سنتی هنوز هم قلیان نشانهای از احترام به مهمان است، از سوی دیگر کافهها و مجموعههای مدرن تلاش کردهاند قلیان را با خدمات حرفهایتر و بهداشتیتر ارائه کنند، استفاده از شیلنگهای یکبار مصرف، زغال مرغوب و طراحیهای جدید بدنه قلیان بخشی از این تغییرات است که نشاندهنده حرکت فرهنگ قلیان به سمت استانداردهای جدید است، با این حال باید توجه داشت که قلیان در فرهنگ ایرانی همیشه بیش از یک وسیله سرگرمی بوده است، قلیان پلی است میان نسلها، جایی که پدربزرگ و پدر در کنار فرزندان خود لحظاتی مشترک خلق میکنند، بسیاری از خاطرات خانوادگی ایرانیها با قلیان گره خورده است، چه در شبهای بلند زمستان در کنار کرسی و چه در حیاطهای تابستانی با صدای قلیان، در سالهای اخیر البته بحثهای زیادی درباره اثرات قلیان بر سلامت مطرح شده است، با وجود این هشدارها، همچنان محبوبیت قلیان در ایران ادامه دارد زیرا برای بسیاری افراد جنبه فرهنگی و اجتماعی آن بر جنبه مصرفیاش غلبه میکند، فرهنگ قلیانکشی در ایران در حال تغییر و تحول است، از قهوهخانههای سنتی تا کافههای مدرن، از طعمهای ساده تا ترکیبهای پیچیده، از سرو قلیان با لیوانهای چای کمر باریک تا سرو آن در فضایی شیک و مدرن با نوشیدنیهای متنوع، همه اینها نشان میدهد که قلیان خود را با زمانه تطبیق داده است، امروز قلیان برای بسیاری از جوانان نشانهای از سبک زندگی است، لحظهای برای فرار از دغدغههای روزمره و فرصتی برای گفتگو و خنده، در عین حال برای نسلهای قدیمیتر هنوز هم همان نشانهای از مهماننوازی و سنت است، این همزیستی سنت و مدرنیته در فرهنگ قلیانکشی ایران یکی از ویژگیهای منحصر به فرد آن است، به جرأت میتوان گفت قلیان دیگر تنها یک وسیله دود نیست بلکه بخشی از هویت اجتماعی ایرانیها شده است، هرچند نگاه به آن در شهرها و نسلهای مختلف متفاوت است، اما چیزی که ثابت مانده نقش آن در جمع کردن آدمها دور هم است، قلیان همچنان بهانهای است برای نشستن، حرف زدن، شنیدن و ساختن خاطرات مشترک، و این همان چیزی است که فرهنگ قلیانکشی در ایران را زنده و پویا نگه داشته است.